Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΙΑΜΒΟΣ, ΤΕΥΧΟΣ 43-44


1. Έχετε ήδη εκδώσει δύο ποιητικές συλλογές από τις εκδόσεις Πνοές λόγου & τέχνης, «Πτήση στο φως» και «Σελήνη στον Σκορπιό». Ποια τα κοινά σημεία και οι διαφορές τους, ως προς τη θεματογραφία και το ποιητικό τους ύφος;

Η πρώτη μου ποιητική συλλογή «Πτήση στο Φως», είναι μια διερευνητική πρώτη έξοδος προς στο Φως, μέσα από μια εσωτερική διαδρομή με κύρια στοιχεία την τάση για φυγή,  τη μοναχική περιπλάνηση και την άγρυπνη αναζήτηση, ενώ η πιο πρόσφατη ποιητική μου συλλογή «Σελήνη στον Σκορπιό» διαπραγματεύεται μύχιες πτυχές κεντρικών θεμάτων που ταλανίζουν τον άνθρωπο όπως ο έρωτας, η μοναξιά, η ύπαρξη, ο χρόνος και ο θάνατος.
Όσον αφορά στις διαφορές ως προς τη θεματογραφία τους, η πρώτη καταγράφει ερωτηματικά της καταγεγραμμένης μνήμης, συλλογικής ή ατομικής, ενώ η δεύτερη κινείται σε λόγο παροντικό, θέτοντας εσωτερικές αγωνίες και υπαρξιακές αναζητήσεις στο κέντρο ενός «σκοτεινού» ποιητικού κάδρου.
Και οι δύο συλλογές, η πρώτη αντιπαραθέτοντας το συναίσθημα στη λογική και η δεύτερη αντιπαραθέτοντας τη λογική στο συναίσθημα, συνομιλούν με διαψεύσεις και ματαιώσεις, με υπαρξιακές αγωνίες αλλά και με την πολυπόθητη λύτρωση, με αναφορά για την απόδοσή τους στην υπαινικτική λειτουργία των αλληγορικών σχημάτων και των συμβόλων, τα οποία ακόμη και μέσα από μια περιγραφή πιστών απεικονίσεων έχουν τη δύναμη να δώσουν την ψευδαίσθηση μιας προοπτικής σε έναν οποιονδήποτε οπτικό χώρο.


2. Ποια είναι η έννοια της ιδανικής έκφρασης τόσο στη δική σας ποίηση, όσο και γενικότερα;

Εκείνη που δίνει τη δυνατότητα της υπερβατικής προσέγγισης της πραγματικότητας, αναπτύσσοντας συλλογισμούς τους οποίους η πραγματικότητα δεν θα επέτρεπε ποτέ. Έννοιες ή καταστάσεις που μοιάζουν ή είναι αντίθετες μεταξύ τους συνυπάρχουν αρκετά συχνά και μέσα στη δική μου ποίηση. Οι εκφραστικοί τρόποι που συμβάλλουν σ' αυτό είναι η αλληγορία, η αντίφαση, το σχήμα κύκλου, αλλά και ο ίδιος ο αφηγηματικός χαρακτήρας του ποιήματος.


3. H δημιουργία ενός ποιήματος απαιτεί χρόνο, γνώσεις, διεργασία βιωμάτων, σκέψεων και συναισθημάτων, δεινότητα στην τεχνική και στο λόγο ή αρκεί μόνο η έμπνευση της στιγμής;

Η ποίηση είναι μια εξαιρετικά απαιτητική τέχνη και για τους αναγνώστες που κάποιες φορές καταβάλλουν ιδιαίτερη προσπάθεια για να κατανοήσουν το βαθύτερο νόημα του ποιήματος, αλλά κυρίως για τους ίδιους τους ποιητές, καθώς είναι μια τέχνη που δεν κατακτάται εύκολα λόγω της συνεχούς και κοπιώδους προσπάθειας για τη σύνθεση έστω και λίγων στίχων. Επί της ουσίας, δεν υπάρχει μια απλή μεθοδολογία, ένας συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίον να μπορεί κάποιος να γράψει ποίηση. Η τέχνη αυτή προκύπτει ως μαγική συγκυρία.


4. Εσείς μετά τη συγγραφή ενός ποιήματος το επεξεργάζεστε και πόσο χρονικό διάστημα πρέπει να περάσει για να νιώσετε ότι είναι έτοιμο προς έκδοση;

Μετά τη συγγραφή ενός ποιήματος, αυτό που με ενδιαφέρει είναι να διατηρήσω την προσοχή του αναγνώστη στον οριζόμενο χώρο, στις ενέργειες του ποιητικού υποκειμένου καθώς και στις έννοιες που κατευθύνουν τις ενέργειες αυτές, επομένως η οποιαδήποτε επεξεργασία αφορά στην επιλογή εκείνων των μερών του λόγου τα οποία θα είναι σε θέση να ενισχύσουν το μεταδιδόμενο μήνυμα και να καταστήσουν σαφέστερο το ποίημα.


5. Υπάρχουν αποστάσεις ανάμεσα στη σκέψη και στο συναίσθημα ή είναι τόσο κοντά που αναπόφευκτα συγκλίνουν μεταξύ τους;

Η ιδιαίτερη φύση της ποιητικής τέχνης οφείλεται στην ικανότητά της να εκφράζει ακόμη και τις πιο λεπτές αποχρώσεις των ανθρώπινων συναισθημάτων, ενώ παράλληλα μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο προβληματισμού και πνευματικής όξυνσης. Ταυτόχρονα όμως απαιτεί και από τον αναγνώστη μια αυξημένη ευαισθησία κι ένα ουσιαστικό ενδιαφέρον για να μπορέσει πραγματικά να εκτιμήσει τα όσα έχει να του προσφέρει, επομένως σκέψη και συναίσθημα συγκλίνουν αναπόφευκτα.


6. Τι σας μαγεύει περισσότερο στον ποιητικό λόγο;

Το ότι είναι το ιδανικό που μένει σταθερά ανέκφραστο, μα πάντοτε επιδιωκόμενο. Το ότι είναι λίγοι εκείνοι που πραγματικά βλέπουν μέσα από την πόρτα της ποίησης, καθώς απαιτείται πολύς χρόνος και πολλή προσπάθεια για να εξοικειωθεί κανείς με τις ιδιαίτερες εκφράσεις της και να εκτιμήσει πλήρως την αξία της. Και το ότι πως είναι ακόμη λιγότεροι εκείνοι που θα επιλέξουν να την υπηρετήσουν, καθώς δύσκολα προσφέρει την αίσθηση της επιτυχίας και της δικαίωσης, μιας και ο δρόμος που οδηγεί στην αλήθεια της είναι απαιτητικός και απρόσιτος.


7. Ποιες τάσεις στη σύγχρονη ποίηση και ποιητές σας έχουν επηρεάσει;

Ο υπερρεαλισμός, που ως πρωτοποριακό κίνημα αποτέλεσε μια σημαντική προσπάθεια απελευθέρωσης του ποιητή, έκφρασης των ασυνείδητων σκέψεων κι επιθυμιών του και συνολικής ανανέωσης των εκφραστικών τρόπων, ώστε η ποιητική δημιουργία να μπορεί απρόσκοπτα να αποδώσει τις πλέον ενδόμυχες παραστάσεις.
Μπορώ να πω πως έχω δεχτεί επιρροές από τους εκπροσώπους του ελληνικού υπερρεαλισμού Ανδρέα Εμπειρίκο, Νίκο Εγγονόπουλο, Μίλτο Σαχτούρη και Οδυσσέα Ελύτη, ο οποίος διαμόρφωσε την ποιητική του φυσιογνωμία με άξονα τον υπερρεαλισμό.
Ο υπερρεαλισμός γίνεται αντιληπτός μέσα από τον ποιητικό τους λόγο που υπερβαίνει τα όρια της πραγματικότητας, τη στιχουργική μορφή που διακρίνεται από τον ελεύθερο στίχο, την απουσία σχεδόν των σημείων στίξης, την τραγικότητα, εν τέλει, που μεταδίδεται σε ότι αφορά την πορεία που ακολουθεί η ζωή των ανθρώπων.


8. Οι λέξεις έχουν βαρύνουσα σημασία ή η ιδέα ενός ποιήματος και η αποτύπωσή της ή είναι απαραίτητος  ο συνδυασμός τους;

Πέρα από τη δημιουργία λυρικών εικόνων ή την απόλαυση του λεκτικού πλούτου και των ηχητικά καλαίσθητων συνδυασμών, πρωταρχικός σκοπός του ποιήματος είναι η απόδοση ενός μηνύματος που ο ποιητής θεωρεί σημαντικό για τον αναγνώστη. Είτε το ποίημα κινείται στα όρια του καθημερινού λόγου είτε προχωρά πέρα από το προφανές και το εύλογο, η νοηματική σαφήνεια των στίχων του είναι αυτό που θα επιτρέψει τελικά στον αναγνώστη να εισχωρήσει στο αφηγηματικό ξεδίπλωμα και να εμπλακεί στην αναζήτηση του ποιητή, δημιουργώντας του παράλληλα μια αίσθηση οικειότητας.


Σας ευχαριστώ πολύ.


Βασιλική Δραγούνη
Περιοδικό Ίαμβος «Έλληνες και ξένοι λογοτέχνες που έγραψαν για την Αρχαία Ελλάδα», Τεύχος 43-44, φθινόπωρο 2018



Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

ΛΕΒΙΑΘΑΝ

Σκληροί χειμώνες, αρνούνται να παραδοθούν
στην επιμονή του ημερολογίου.
Όλη τη νύχτα οι άνεμοι ουρλιάζουν
σαν θεριά που αλυχτούν θανάσιμα τραυματισμένα,
μαστιγώνοντας άγρια το σκοτάδι.
Κι εσύ, αδύναμα να συρρικνώνεσαι
προσμένοντας την αναγέννηση,
ελπίζοντας με μάτια ερμητικά κλειστά.

Το πρωί, τα αμυδρά δάχτυλα του ήλιου
αυξάνουν τη θερμοκρασία απρόθυμα.
Κι εσύ, ο ανασυνταγμένος Λεβιάθαν,
ξυπνάς τρεκλίζοντας απ’ τα μπουντρούμια σου
με χέρια χλωμά, προτεταμένα, να φτερουγίζουν
σαν πεταλούδες προς το φως.


Βασιλική Δραγούνη


Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2018

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΒΑΡΔΙΑ

Είναι μια δουλειά για τη νυχτερινή βάρδια:
αιματηρό ταξίδι στη μονοτονία,
γλοιώδεις μαύρες σήραγγες στο υπόγειο,
υγροί βρυώδεις τοίχοι
και μυρωδιά παλιού χαρτιού
που φράζει το χειμώνα.

Ακολουθήστε τα ίχνη των ασυγκίνητων ημερών:
βρείτε την καρδιά,
ωρομίσθια και ασυνδικάλιστη,
μετετραμένη σε εργαλείο μαγισσών
μολυσμένο με αυτοαπομόνωση
και ξεθυμασμένη οργή.


Βασιλική Δραγούνη


Πέμπτη, 6 Δεκεμβρίου 2018

ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ

Είμαστε οι επιθυμητές πραγματικότητες εδώ.
Επειδή αφουγκραζόμαστε παράξενες αισθήσεις  
δεν σημαίνει ότι δεν βλέπουμε.

Είμαστε προσωποποιήσεις φωτεινές κι ανέκφραστες.
Οι ώμοι μας αγγίζονται και η περιβολή μας
πληγώνει την αφή του συνειδητού.

Είμαστε όπως κι εσείς, κομμάτια
ενός αναδρομικού τοπίου ή μιας νεκρής φύσης
που αντικρίζουν το παρόν εκ των υστέρων

χωρίς να αναρωτιούνται
ποιος τάχα να ενορχηστρώνει
την εφήμερη διαδρομή τους.


Βασιλική Δραγούνη


Τρίτη, 4 Δεκεμβρίου 2018

ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ

Η επιθυμία αποτελεί ακόμα μία μεταβλητή
των παραγράφων με ετεροχρονισμένο απόηχο,
διάσπαρτων με προσδοκίες ανεκπλήρωτες
κι εναλλασσόμενες ψυχεδέλειες. 

Η αλήθεια είναι σαν τον καιρό.
Ολισθηρή.
Αλλά ας μην μιλάμε για αλήθειες.
Ας μιλήσουμε για όνειρα.

Σε αυτό το όνειρο
η επιθυμία είναι αναγκαία, αλλά όχι ικανή:
δεν έχει ακόμη ξεπεράσει την ανυπαρξία υπόστασης
που σε ένα αόρατο υστερόγραφο υπογράφει.


Βασιλική Δραγούνη


Δευτέρα, 3 Δεκεμβρίου 2018

ΟΡΙΑΚΗ ΑΚΙΝΗΣΙΑ

Στο δωμάτιο της ακινησίας υπάρχουν δύο τοίχοι.
Ο τρίτος και ο τέταρτος δεν έχουν σημασία.
Από τη μια πλευρά, το μέλλον φέρνει την κενή υπόσχεση
από την άλλη το παρόν προτείνει ρόλο δραπέτη.

Παροδικά εναλλασσόμενα "είναι"
-ύστατοι κόκκοι σκόνης στη γωνία του ματιού-
σχηματίζονται στο πρώιμο σκοτάδι
από βαθιά ιζήματα, ανήσυχα στο χρόνο.

Η απόσταση δεν έχει φυσικό χώρο
στον πλακόστρωτο κόσμο των απέραντων τοίχων
που αδιάφορα προσφέρουν θέαμα
στους βαριεστημένους γείτονες.

Η απόσταση δεν έχει φυσικό χρόνο.
Αποδομεί με ευλαβική συνέπεια το παρόν
κι απομονώνεται εντελώς
όταν το παρελθόν χτυπάει την πόρτα.

Στο δωμάτιο της ακινησίας τίποτα δεν πάει πίσω
και αυτό είναι το ευχάριστο.


Βασιλική Δραγούνη


Σάββατο, 1 Δεκεμβρίου 2018

ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΤΙΑ

Το θέμα είναι η πτώση,
απότομη σαν μια σκληρή βροχή
σαν μαζική εξόρμηση
προς μια υποτιθέμενη έξοδο
ή σαν οποιαδήποτε συντόμευση
από το ένα στο άλλο άκρο.

Αυτή η πληγή της ισορροπίας,
η πρόδηλη αμηχανία της αποτυχίας
-όχι απλά μια θλιβερή κατεύθυνση
φτιαγμένη από βέρτιγκο
ή μια απροσδόκητη κλίση
κόντρα στον άνεμο,
αλλά μάλλον κάτι
σαν μια τελευταία ματιά
σε έναν ετοιμόρροπο καθρέφτη.


Βασιλική Δραγούνη


Τετάρτη, 28 Νοεμβρίου 2018

ΣΗΜΕΡΑ

Δεν πιστεύω
στα απατηλά τεχνάσματα του αύριο
στα οποία αδυνατώ να με διακρίνω.
Δεν υπάρχουν για μένα
πολλά υποσχόμενα πακέτα
που περιμένουν να τα ξετυλίξω
κάτω από κάποιο φαντασιακό δέντρο.

Το σήμερα, με όλες τις σκιασμένες του γωνίες,
είναι το μόνο που μου δόθηκε.
Η σκόνη του χθες κολλάει στο περβάζι μου,
ο χρόνος κοιμάται στην πόρτα.
Το αύριο, αν υπάρχει,
παίζει με τα παιδιά στον απέναντι δρόμο
πρόθυμο να καταφύγει στο σώμα ενός θαύματος.


Βασιλική Δραγούνη


Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2018

ΚΑΤΙ ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΟ

Κάθισε εδώ για λίγο.
Γίνε νερό.
Γίνε αέρας.
Γίνε σκιά.
Γίνε εκείνο που φοβάσαι
και άσε το να ξεθωριάσει.
Γίνε το απόλυτο τίποτα για λίγο.
Ή μέρος του απόλυτου.
Γίνε το όλο ή το κανένα.
Γίνε μια νέα αρχή. Καινούργια,
όσο και παλιά.

Άσε τις μνήμες εκεί που ανήκουν.
Γίνε ματαίωση της ανυπαρξίας.
Πέρασε μέσα από τα σταυροδρόμια
των ανεπαίσθητων κόσμων. Πάρε το δρόμο
της ηλιοφάνειας του αληθινού. Εδώ.
Μες στην απέραντη ηρεμία του εαυτού σου.
Άγγιξε την πνοή του ανέμου με το πρόσωπό σου.
Νιώσε το θρόισμα ενός ονείρου.
Και τώρα, εστίασε σε κάτι άλλο.
Πέρα από σένα.
Σε κάτι ανείπωτο.
Σε κάτι ανεκπλήρωτο.


Βασιλική Δραγούνη


Κυριακή, 25 Νοεμβρίου 2018

ΤΗΣ ΣΤΙΓΜΗΣ ΤΑ ΙΧΝΗ ΕΠΩΔΥΝΑ

Ανοιγόκλεισε μία φορά τα βλέφαρα
κι άγγιξε με παρθένα μάτια
τη σκοτεινή ύλη του εφήμερου τοπίου,
τη μυστηριακή λειτουργία της ανθρωπότητας,
την άνοδο και πτώση των πολιτισμών,
τη γέννηση και τον χαμό αυτών που αγαπάς.

Άνοιξε τα βλέφαρα ξανά
και μείνε ολομόναχος
με χέρια εκτεινόμενα
στο ακατέργαστο σκοτάδι,
τυφλωμένος απ' το παρελθόν
κι απ' ό,τι θα μπορούσε να 'χει υπάρξει.


Βασιλική Δραγούνη


Πέμπτη, 22 Νοεμβρίου 2018

ΑΙΣΧΥΛΕΙΕΣ ΑΠΗΧΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ «ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΛΥΟΜΕΝΟ» ΤΟΥ SHELLEY

Ο Percy Bysshe Shelley (1792-1822) ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές του Ρομαντισμού, ο οποίος έτρεφε ιδιαίτερο θαυμασμό για το ελληνικό ιδεώδες. Η Ελλάδα για τον ίδιο δεν ήταν απλώς η χώρα που δημιούργησε έναν μεγάλο πολιτισμό, αλλά η ίδια η βάση του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ο Beaton γράφει σχετικά: «Φιλελεύθεροι ριζοσπάστες σαν τον Άγγλο ποιητή Percy Bysshe Shelley έτρεφαν θαυμασμό για την κλασική Αθήνα τόσο ως πρωτοπόρο της φιλελεύθερης πολιτείας, όσο και για τα αισθητικά και φιλοσοφικά επιτεύγματά της».

Στο λυρικό του δράμα με τον τίτλο Hellas, το οποίο έγραψε το φθινόπωρο του 1821, ο Shelley αναφέρει: «Η νομοθεσία μας, η θρησκεία μας, οι τέχνες μας έχουν τις ρίζες τους στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα οφείλουν οι σύγχρονοι Ευρωπαίοι τον πολιτισμό τους».

Ο Shelley ήταν ο ποιητής των μεγαλόπρεπων κοσμολογικών οραμάτων και των συγκρούσεων μεταξύ των αιώνιων πνευμάτων του καλού και του κακού. Διακρινόταν για τον ενθουσιασμό και το επαναστατικό του πνεύμα και έκανε λόγο για μια ιδεαλιστική ελευθερία, κυρίως στην πολιτική και στην αγάπη, που επηρέαζε τους νέους της εποχής του.

Ο Shelley μελετούσε ασταμάτητα τους αρχαίους Έλληνες ποιητές, τόσο ώστε οι φράσεις, οι εικόνες και τα πρόσωπα των αρχαίων ελληνικών ποιημάτων έγιναν μέρος της δικής του σκέψης. Αγαπούσε ιδιαίτερα τον Όμηρο, τον οποίο διάβαζε ολόκληρο κάθε χρόνο, ενώ το 1818 μετέφρασε έμμετρα στα αγγλικά επτά ομηρικούς ύμνους. Μέσα από την υπέρβαση της καθημερινότητας, αναζητά την πνευματική εξύψωση σε έναν κόσμο αγνότητας και ειλικρίνειας όμοιο με αυτόν της αρχαίας Ελλάδας.

Από τους τραγικούς θαύμαζε ιδιαίτερα τον Αισχύλο, την επιβλητικότητα και την ευγλωττία του και τους περίπλοκους ρυθμούς των χορικών του. Θαύμαζε τα βαθιά και σύνθετα πνευματικά μηνύματα των ποιημάτων του, τη μεγαλειώδη φαντασία και τους υπεράνθρωπους ήρωες του. Το έργο του Hellas είναι ουσιαστικά μια «μίμηση των Περσών του Αισχύλου», όπως ο ίδιος γράφει σε επιστολή του.

Εκτός από την αρχαία ελληνική γραμματεία ο Shelley θαύμαζε επίσης την θρησκευτική ελευθερία που χαρακτήριζε το ελληνικό πνεύμα. Ένας από τους λόγους της προτίμησής του στον Αισχύλο ήταν επειδή ο πρωταγωνιστής μιας από τις σημαντικότερες τραγωδίες του, ο Προμηθέας του Προμηθέα Δεσμώτη, ήταν ένας ήρωας που αψηφά τον τύραννο-θεό.

Ο Shelley έτρεφε επίσης απεριόριστο θαυμασμό για την πολιτική ελευθερία, την μεγαλύτερη αξία της αθηναϊκής δημοκρατίας και πίστευε ότι με τον ίδιο τρόπο που οι ελληνικές πόλεις-κράτη αντιστάθηκαν στους Πέρσες, έτσι θα μπορούσαν να συντριβούν και οι τυραννίες στον σύγχρονο κόσμο, ακολουθώντας δηλαδή το παράδειγμα των αρχαίων Ελλήνων.

Ο ήρωας του Αισχύλου λοιπόν γίνεται τόσο για τον Shelley όσο και για τους Ρομαντικούς γενικά, το σύμβολο του εξεγερμένου ανθρώπου που τολμά να αντισταθεί όχι μόνο στην κοινωνία αλλά και στον ίδιο τον Θεό. Το έργο του Shelley στο οποίο δεσπόζει η μορφή του Προμηθέα είναι το Prometheus Unbound (Προμηθέας Λυόμενος), τετράπρακτο λυρικό δράμα που δημοσιεύθηκε το 1820.

Το έργο του Shelley αποτελεί μια σύγχρονη απόπειρα να γραφτεί το χαμένο σήμερα δράμα του Αισχύλου Προμηθεύς Λυόμενος, που ανήκε στην ίδια τριλογία με τον Δεσμώτη. Επικεντρώνεται στην απελευθέρωση του Προμηθέα, η οποία έρχεται μετά την αποδυνάμωση και πτώση του Δία, χωρίς να έχει υπάρξει προηγούμενη συμφιλίωση μεταξύ τους. Ο Δίας δηλαδή, εγκαταλείπεται από αυτούς που τον στηρίζουν και χάνει την δύναμη του, επιτρέποντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στον Προμηθέα να λυθεί. Το έργο του Shelley είναι ένα κλειστό δράμα που σημαίνει ότι δεν επιθυμεί να ανεβεί στην σκηνή. Στο δράμα αποτυπώνεται η πλήρης απαλλαγή από την καταπίεση και η πολιτική απελευθέρωση του ατόμου από τον δεσποτισμό.

Ο Shelley, επηρεασμένος από το αρχαίο κλασικό ιδεώδες, οραματίζεται μια κοινωνία που στηρίζεται στην αγάπη και όχι στην εκδίκηση, όπως συμβαίνει στο ομώνυμο έργο του Αισχύλου. Η διαμάχη μεταξύ Προμηθέα και Δία παρουσιάζεται με διαφορετικούς όρους στον Shelley. Το μίσος που ένιωθε ο Προμηθέας του Αισχύλου έχει δώσει τη θέση του στη συγχώρεση, την οποία επιτάσσει ο τρόπος σκέψης του εξελιγμένου ανθρώπου.

Η ηθική και πολιτιστική επανάσταση που διεκδίκησαν οι Ρομαντικοί, εκφράζεται με σαφήνεια στο ποίημα του Shelley, ο οποίος κάνει λόγο για μια πιο ορθολογιστική δικαιοσύνη, χωρίς εκδικητικότητα. Υποστηρίζει πως για να επιτευχθεί η ελευθερία και η εξέλιξη του ατόμου, θα πρέπει να προηγηθεί η πνευματική επανάσταση.

Ένα σημείο στο οποίο συγκλίνουν τα δυο έργα είναι αυτό του ήρωα-επαναστάτη, ο οποίος εμφανίζεται πιο ορμητικός και ακριβοδίκαιος στον Αισχύλο και περισσότερο ουμανιστής και συγχωρητικός στον Shelley, πάντοτε όμως επαναστάτης και μεταρρυθμιστής.

Όσον αφορά στις διακειμενικές σχέσεις του Shelley με τον Αισχύλο, το θέμα της βασανιστικής τιμωρίας του ήρωα, ο Αισχύλος το τοποθετεί στο ακροτελεύτιο τμήμα του έργου του, ενώ ο Shelley στην πρώτη σκηνή της Πρώτης Πράξης. Το έργο του Shelley έχει άλλη τροπή και κάνει λόγο για άλλα θέματα, σχετικά με την εποχή που έζησε ο συγγραφέας, όπως ο ανθρωπισμός, η ορθολογιστική δικαιοσύνη αλλά και η επαναστατικότητα προς κάθε μορφή εξουσίας, πέρα από τον σωματικό πόνο και την τιμωρία του ήρωα, τα οποία απασχόλησαν τον Αισχύλο.

Ο Shelley αναδιαμορφώνει τον αρχικό μύθο όχι μόνο για να δώσει μια σύγχρονη πνοή στον ήρωά του αλλά και για να μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τον χαρακτήρα του, τον οποίο θεωρεί «the type of highest perfection of moral and intellectual nature». Στόχος του ποιητή είναι η εκθρόνιση του Δία και η επερχόμενη αρμονία, η οποία ξεκινά με τον έρωτα του Προμηθέα και της Ασίας, ενός προσώπου που δεν υπάρχει στον αρχαίο μύθο.

Ο Shelley ενδιαφέρεται για την αντίσταση στην πνευματική και πολιτική ηγεμονία, αποφεύγοντας την εκδίκηση και εστιάζοντας στην επιλογή που έχει το άτομο να χρησιμοποιήσει την ελεύθερη βούλησή του με τον σωστό ή και τον λάθος τρόπο. Θέτοντας την έννοια της αγάπης ως κεντρικό άξονα, πιστεύει πως ο άνθρωπος οφείλει να ξεπεράσει τον εαυτό του και να εκμεταλλευτεί όσες ευκαιρίες παρουσιαστούν, ώστε να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής του.

Εν κατακλείδι, στον Προμηθέα του ο Shelley δεν επιζητά την αντιπαράθεση με τον αρχαίο μύθο και την γενικότερη αντιπαραβολή με το κλασικό έργο. Τα κλασικά έργα είναι πάντοτε εκεί, συνεχίζοντας να μιλούν επί αιώνες για όσα έχουν να πουν. Η κάθε νέα ανάγνωση όμως είναι και μια νέα ανακάλυψη. Έτσι ο Προμηθέας του Shelley μιλά για τις αξίες του Ρομαντισμού και του Διαφωτισμού, του πνευματικού κινήματος που αναζητούσε συνεχώς νέες ερμηνείες των κλασικών λογοτεχνικών έργων, γεγονός που συνέβαλε με τη σειρά του στην αναβίωση του αρχαίου δράματος, ειδωμένο μέσα από το πρίσμα της εκάστοτε εποχής.


Βασιλική Δραγούνη

9ο Συμπόσιο για την Αρχαία Ελλάδα:
«Αρχαία Ελλάδα το Φως του Πολιτισμού»
Πνευματικό Κέντρο Πετρούπολης, Νοέμβριος 2018


Τετάρτη, 21 Νοεμβρίου 2018

Η ΕΝΔΟΞΗ ΠΟΛΗ

Η πόλη ανυψώνεται
μέσα από τα συντρίμμια της
-διαπλεγμένα σκόπιμα
σε στρώματα ιστορίας,
μέσα από τα σπασμένα αγάλματα,
τα θραύσματα κεραμικής,
τις λοξοτομημένες πέτρες
με γράμματα και ρούνους
φθαρμένους απ' τη χρήση

λέγοντας ιστορίες του συρμού
και του ηρωικού πολέμου
για στολισμένα δισκοπότηρα,
θεμέλιους λίθους
και θρύψαλα του σκελετού
ενός αγνώστου βασιλιά
που εμφανίζονται αγέρωχα
μετά από χιλιετίες ύπνου,
εγκλωβισμένα εκθέματα
σε γυάλινες προθήκες.


Βασιλική Δραγούνη