Κάθε φορά που ένας
ποιητής παρουσιάζει ένα βιβλίο του, αισθάνεται πως βρίσκεται μπροστά σε μια
παράξενη στιγμή. Γιατί από τη στιγμή που το βιβλίο τυπώνεται και φτάνει στα
χέρια του αναγνώστη, παύει κατά κάποιον τρόπο να είναι μόνο δικό του. Οι λέξεις
αποκτούν καινούργια ζωή. Διαβάζονται και ερμηνεύονται διαφορετικά. Και τελικά,
κάθε αναγνώστης δημιουργεί τη δική του σχέση μαζί τους.
Οι «Αορτικές
Ρωγμές» γεννήθηκαν μέσα από την ανάγκη να μιλήσω για έναν κόσμο που έχει
πληγωθεί, αλλά και για τον άνθρωπο που εξακολουθεί να προσπαθεί να σταθεί
όρθιος μέσα σ’ αυτόν. Ο τίτλος της συλλογής δεν είναι τυχαίος. Η αορτή είναι ο
μεγάλος αγωγός της ζωής. Είναι η διαδρομή μέσα από την οποία κινείται το αίμα
και τροφοδοτεί το σώμα. Μια αορτική ρωγμή, επομένως, δεν είναι μία επιφανειακή
ατέλεια. Είναι ένα ρήγμα βαθύ, ένα ρήγμα που απειλεί την ίδια τη ζωή. Θέλησα,
λοιπόν, να χρησιμοποιήσω αυτή την εικόνα ως μεταφορά για την εποχή μας. Γιατί
αισθάνομαι πως και ο κόσμος μας έχει τις δικές του αορτικές ρωγμές. Ρωγμές στην
ιστορία, στη μνήμη, στη δημοκρατία, στις ανθρώπινες σχέσεις, στον τρόπο με τον
οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον. Και πάνω απ' όλα, τις ρωγμές μέσα στον ίδιο
τον άνθρωπο.
Οι «Αορτικές
Ρωγμές» είναι μια συλλογή που γεννήθηκε από την αγωνία μου απέναντι σε έναν
κόσμο ο οποίος μοιάζει να έχει εξοικειωθεί με την καταστροφή. Καθημερινά
βλέπουμε πολέμους. Βλέπουμε ανθρώπους να εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους, βλέπουμε
παιδιά να μεγαλώνουν μέσα στα ερείπια, βλέπουμε εικόνες βίας να περνούν από τις
οθόνες μας και ύστερα από λίγα λεπτά να αντικαθίστανται από μία άλλη είδηση.
Και ίσως το πιο
επικίνδυνο σημείο της εποχής μας να είναι ακριβώς αυτό: ότι κινδυνεύουμε να
συνηθίσουμε την εικόνα του πολέμου. Να συνηθίσουμε τον πόνο, την απώλεια και
την αδικία. Και να πάψουμε να αντιδρούμε.
Γι' αυτό και στα
ποιήματα της συλλογής ο πόλεμος δεν βρίσκεται μόνο στα πεδία των μαχών. Βρίσκεται
και μέσα μας. Βρίσκεται μέσα στη μνήμη μας, στη γλώσσα μας, στην καθημερινότητά
μας, στις ειδήσεις που παρακολουθούμε, στην αμηχανία με την οποία κοιτάζουμε
μια καταστροφή και δεν ξέρουμε πια τι να πούμε. Γιατί υπάρχουν στιγμές που οι
λέξεις λιγοστεύουν και το μόνο που απομένει είναι η σιωπή. Όμως και η σιωπή ακόμα,
μπορεί να γίνει μια κραυγή. Αυτό προσπάθησα να αναζητήσω μέσα στη συλλογή: Τη
φωνή πίσω από τη σιωπή, την κραυγή πίσω από την εικόνα, τον άνθρωπο πίσω από
τον αριθμό.
Ένα από τα στοιχεία
που με απασχόλησαν ιδιαίτερα είναι η μνήμη. Τι θυμόμαστε και τι ξεχνάμε; Ποιοι
άνθρωποι παραμένουν στη συλλογική μας μνήμη και ποιοι χάνονται; Στα ποιήματα
για τις γυναίκες και τα παιδιά του πολέμου προσπάθησα να δώσω χώρο σε εκείνους
που συνήθως δεν έχουν φωνή. Στις γυναίκες, στις μητέρες, στα παιδιά, στους
αμάχους, σε όλους εκείνους που δεν αποφασίζουν για τον πόλεμο, αλλά πληρώνουν
το τίμημά του.
Στα «Παιδιά του
ημερολογίου», το ημερολόγιο γίνεται σύμβολο του χρόνου που σταματά. Οι
ημερομηνίες συνεχίζουν να υπάρχουν, αλλά για κάποια παιδιά ο χρόνος έχει
τελειώσει. Κι αυτή η εικόνα με συγκλονίζει, γιατί μας θυμίζει ότι η ιστορία δεν
αποτελείται μόνο από μεγάλες ημερομηνίες και σημαντικά γεγονότα. Η ιστορία
αποτελείται από ανθρώπινες ζωές. Αποτελείται από ονόματα, από πρόσωπα, από
μητέρες που περιμένουν, από παιδιά που δεν πρόλαβαν να μεγαλώσουν, από
φωτογραφίες που μένουν πίσω.
Παράλληλα, στις
«Αορτικές Ρωγμές» υπάρχει έντονα και ο σύγχρονος κόσμος: η πόλη, η τεχνολογία,
οι οθόνες, η τεχνητή νοημοσύνη, τα μέσα ενημέρωσης, οι κάμερες, οι ψεύτικες
ειδήσεις, η πληροφορία που κινείται με ασύλληπτη ταχύτητα.
Ζούμε σε μια εποχή
όπου μπορούμε να γνωρίζουμε σχεδόν τα πάντα και την ίδια στιγμή να μην
κατανοούμε τίποτα πραγματικά. Έχουμε περισσότερες εικόνες από ποτέ, αλλά ίσως
λιγότερη επαφή με την ουσία τους. Η κάμερα καταγράφει, η οθόνη μεταδίδει, οι
ειδήσεις ενημερώνουν. Όμως ποιος αισθάνεται πραγματικά τον πόνο εκείνου που
βρίσκεται μέσα στην εικόνα;
Αυτό είναι ένα ακόμη
ερώτημα που με απασχόλησε. Γι' αυτό και η συλλογή κινείται συχνά ανάμεσα στο
πραγματικό και στο συμβολικό, ανάμεσα στη μυθολογία και στη σύγχρονη
πραγματικότητα.
Ο Αχιλλέας, ο
Γολιάθ, η Πομπηία, ο Τιτανικός, η Γκουέρνικα δεν είναι απλώς αναφορές στο
παρελθόν. Είναι καθρέφτες του παρόντος. Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να αλλάζει
εποχές, τεχνολογίες και πολιτισμούς, αλλά εξακολουθεί να κουβαλά μέσα του τις
ίδιες μεγάλες αντιφάσεις: την ανάγκη για αγάπη αλλά και για δύναμη, την
επιθυμία για ελευθερία αλλά και για ασφάλεια, την ικανότητα να δημιουργεί αλλά και
να καταστρέφει.
Και μέσα σε όλα
αυτά υπάρχει και η φύση. Η γη στις «Αορτικές Ρωγμές» δεν είναι απλώς το σκηνικό
όπου εξελίσσονται οι ανθρώπινες ιστορίες. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός που
επίσης πληγώνεται. Φωτιές, πλημμύρες, ξηρασία, στάχτη, νεκρά τοπία. Η κλιματική
κρίση δεν είναι πια ένα μακρινό ενδεχόμενο, αλλά μέρος της καθημερινής μας
πραγματικότητας. Και όταν πληγώνουμε τη φύση, στην πραγματικότητα πληγώνουμε
και τον εαυτό μας. Γι' αυτό οι ρωγμές της συλλογής είναι ταυτόχρονα οι ρωγμές
ενός σώματος που έχει κουραστεί, αλλά και οι ρωγμές ενός κόσμου που αιμορραγεί.
Και όμως... όσο κι
αν το σκοτάδι είναι έντονο, υπάρχει πάντα η αναζήτηση μιας χαραμάδας φωτός, μιας
μικρής λάμψης, ενός αυριανού ήλιου. Για εμένα, το φως δεν σημαίνει ότι η
καταστροφή εξαφανίζεται. Σημαίνει ότι, ακόμη και μέσα στην καταστροφή, ο
άνθρωπος μπορεί να επιλέξει να μη γίνει ο ίδιος καταστροφή. Μπορεί να αντισταθεί.
Γι' αυτό επέλεξα να
ολοκληρώσω τη συλλογή με τη «Γκουέρνικα». Η Γκουέρνικα είναι ένα έργο τέχνης
που δεν μας αφήνει να κοιτάξουμε τον πόλεμο από απόσταση. Μας τον φέρνει
μπροστά στα μάτια μας. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε, να αισθανθούμε, να
θυμηθούμε και, τελικά, να πάρουμε θέση.
Στο τέλος της
συλλογής υπάρχει η φράση: «Να αντιστέκεσαι, να αντιστέκεσαι για πάντα». Θα
ήθελα αυτή η φράση να μην ακουστεί ως σύνθημα, αλλά ως προσωπική ευθύνη. Να
αντιστέκεσαι στη λήθη, στην αδιαφορία, στην κανονικοποίηση της βίας, στον φόβο,
στην ιδέα ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Να αντιστέκεσαι ακόμη κι όταν
αισθάνεσαι μικρός απέναντι σε όσα συμβαίνουν. Γιατί ίσως η αντίσταση να αρχίζει
από κάτι πολύ απλό: από το να μην πάψουμε να αισθανόμαστε, να μην πάψουμε να
θυμόμαστε, να μην πάψουμε να νοιαζόμαστε. Από το να εξακολουθούμε να πιστεύουμε
στον άνθρωπο.
Οι «Αορτικές
Ρωγμές» είναι ένα βιβλίο για τις πληγές μας. Αλλά είναι και ένα βιβλίο για την
αντοχή μας. Γιατί η ρωγμή δεν σημαίνει απαραίτητα διάλυση. Μέσα από μια ρωγμή
μπορεί να περάσει φως, να περάσει αέρας, να ανοίξει ένας καινούργιος ορίζοντας.
Βασιλική Δραγούνη
