Με αφορμή την ποιητική συλλογή «Παράθυρο στο Αιγαίο» από
το itravelpoetry
Link των
εκδόσεων: https://itravelpoetry.com/vasiliki-dragouni-parathyro-sto-aigaio-synentevksi/
Στη
συνέντευξη που ακολουθεί, η Βασιλική Δραγούνη μιλά για τη σχέση της με την
ποίηση, τις πηγές της έμπνευσής της και τη δημιουργική διαδικασία πίσω από τη
συλλογή «Παράθυρο στο Αιγαίο».
Ο τίτλος
«Παράθυρο στο Αιγαίο» τοποθετεί ένα πλαίσιο ανάμεσα σε εμάς και τη θάλασσα.
Γιατί ένα παράθυρο και όχι η ίδια η ακτή; Τι σας επιτρέπει να δείτε αυτή η
απόσταση;
Το «Παράθυρο στο
Αιγαίο» γεννήθηκε από την ανάγκη μου να κοιτάξω τη θάλασσα ως έναν εσωτερικό
ορίζοντα. Το παράθυρο λειτουργεί ως ένα πλαίσιο ανάμεσα σε εμένα και τον κόσμο,
μία απόσταση που δεν με απομακρύνει από τη θάλασσα, αλλά μου επιτρέπει να τη δω
πέρα από την εξωτερική της εικόνα, ως χώρο μνήμης, συναισθήματος και εσωτερικής
αναζήτησης. Είναι ένα παράθυρο προς τα έξω, προς το φως, το καλοκαίρι, την
άμμο, τα βότσαλα και τα κοχύλια, αλλά ταυτόχρονα ένα παράθυρο προς τα μέσα,
προς τον εσωτερικό μου κόσμο, εκεί όπου οι εικόνες της θάλασσας μεταμορφώνονται
σε βιώματα και ποιητικούς συμβολισμούς. Από την πρώτη κιόλας ποιητική εικόνα,
εκεί όπου «όνειρα βρίσκονται θαμμένα μες στην άμμο», η θάλασσα γίνεται ο τόπος
όπου συναντώνται η μνήμη και η απώλεια, η επιθυμία και η αναζήτηση. Έτσι το
παράθυρο ανοίγεται ταυτόχρονα προς το Αιγαίο και προς τον εσωτερικό χώρο που
γεννά η θέασή του, εκεί όπου το τοπίο μεταμορφώνεται σε μνήμη, συναίσθημα και
ποίηση.
Στο «Αντί
προλόγου» μας συστήνετε έναν Ποιητή που φύλαγε ένα κοχύλι, ένα ζωγραφισμένο
βότσαλο και μια ξεθωριασμένη θαλασσογραφία. Ποιος είναι για εσάς αυτός ο
Ποιητής και γιατί επιλέξατε να ανοίξετε τη συλλογή με ένα πεζό κείμενο;
Ο Ποιητής του «Αντί
προλόγου» είναι μία μορφή που γεννήθηκε από την αγάπη για τη θάλασσα και τη
βαθιά σχέση που μπορεί να αναπτύξει ένας άνθρωπος με έναν τόπο από τα παιδικά
του χρόνια. Το κοχύλι και η ξεθωριασμένη θαλασσογραφία είναι μικρά ενθύμια μιας
σχέσης που με τον χρόνο βαθαίνει και μετατρέπεται σε ποίηση. Θα έλεγα πως σε
αυτόν τον Ποιητή υπάρχουν στοιχεία και από εμένα, από τη δική μου ευαισθησία
απέναντι στο Αιγαίο και από την ανάγκη μου να εκφράσω μέσα από τον στίχο όσα το
τοπίο ξυπνά στη μνήμη και στο συναίσθημα, καθώς επίσης και τη δύναμη της
ποίησης να μεταφέρει την ομορφιά και την ψυχή ενός τόπου πέρα από τα γεωγραφικά
του σύνορα.
Επέλεξα να ανοίξω
τη συλλογή με ένα πεζό κείμενο, γιατί ήθελα να δημιουργήσω μια μικρή
αφηγηματική γέφυρα ανάμεσα στον αναγνώστη και στα ποιήματα που ακολουθούν. Πριν
ακόμη συναντήσει τους στίχους, ο αναγνώστης γνωρίζει τον άνθρωπο πίσω από τις
εικόνες, την παιδική μνήμη, τα μικρά αντικείμενα και τη θάλασσα που γίνεται
σταδιακά ένας ολόκληρος κόσμος. Το «Αντί προλόγου» δεν εξηγεί τα ποιήματα, αλλά
ανοίγει ένα παράθυρο προς αυτά, αφήνοντας τον καθένα να ανακαλύψει τη δική του
σχέση με το Αιγαίο.
Η παιδική
ηλικία επιστρέφει συχνά στα ποιήματα, όπως στα «Γκρίζα βότσαλα», με το μικρό
κορίτσι που «δεν χρειάζεται να μεγαλώσει σήμερα», και στα «Άσπρα βότσαλα». Πόση
από τη δική σας παιδική θάλασσα κρύβεται σε αυτούς τους στίχους;
Το Αιγαίο δεν είναι
για μένα απλώς μια θάλασσα. Είναι ένας τόπος μνήμης. Έχει το συγκεκριμένο μπλε
των αναμνήσεών μου, το φως των καλοκαιριών μου, την αλμύρα μιας εποχής που
πέρασε και εξακολουθεί να υπάρχει μέσα μου. Έχει τις ακτές όπου η μνήμη
επιστρέφει, τα βότσαλα που κρατούν τα ίχνη της παιδικής ηλικίας, τα κοχύλια που
μοιάζουν με μικρά απομεινάρια του χρόνου. Γι’ αυτό και δεν θα μπορούσα να το
αντικαταστήσω με μια οποιαδήποτε άλλη θάλασσα. Μια άλλη θάλασσα μπορεί να έχει
το ίδιο νερό, τον ίδιο ορίζοντα, το ίδιο φως. Το Αιγαίο, όμως, αποτελεί για
μένα βίωμα, έναν γεωγραφικό χώρο, αλλά ταυτόχρονα και έναν εσωτερικό χάρτη. Ένα
παράθυρο προς τα έξω, αλλά ταυτόχρονα ένα παράθυρο προς τα μέσα, ένα παράθυρο
προς τον εσωτερικό μου κόσμο.
Βάρκες
αταξίδευτες, ναυάγια και ναυαγοί διατρέχουν το βιβλίο, ενώ η αφιέρωση μιλά για
όσους «τόλμησαν να κοιτάξουν πέρα απ’ τον φόβο». Το δικό σας Αιγαίο είναι
περισσότερο τόπος γαλήνης ή τόπος δοκιμασίας;
Το «Παράθυρο στο
Αιγαίο» κινείται συχνά ανάμεσα στο πραγματικό και το ονειρικό. Η βάρκα μπορεί
να βρίσκεται σε ένα δωμάτιο, ο ουρανός να χάνεται μέσα στη νύχτα, ένας «από
μηχανής θαλασσινός θεός» να εμφανίζεται, ενώ η πραγματικότητα να μεταμορφώνεται
διαρκώς σε κάτι άλλο. Στο «Κάποτε στη βάρκα», για παράδειγμα, η θάλασσα δεν
βρίσκεται έξω από τον χώρο, εισβάλλει μέσα του μετατρέποντας το δωμάτιο σε έναν
τόπο υπαρξιακής αγωνίας. Η «ελεύθερη κατάδυση» είναι κατά κάποιον τρόπο και η
ίδια η πράξη της ποίησης. Καταδύομαι κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων για
να ανακαλύψω όσα δεν φαίνονται αμέσως: τους αμμώδεις βυθούς, τα υποβρύχια
φαράγγια, τις αποικίες κοραλλιών, τα κοχύλια και τα άστρα. Κι όμως, όσο πιο
βαθιά καταδύομαι, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι δεν υπάρχει ασφαλής βυθός.
Υπάρχει η «κινούμενη άμμος του χρόνου», υπάρχει η απώλεια, η αβεβαιότητα και η
διαρκής μεταμόρφωση.
Στο «Παράθυρο στο
Αιγαίο» η θάλασσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που διαρκώς μεταμορφώνεται.
Άλλοτε είναι καταφύγιο, άλλοτε απειλή. Άλλοτε οδηγεί προς την ελευθερία και
άλλοτε προς την απώλεια. Τα κύματα φέρνουν και παίρνουν, αποκαλύπτουν και
σβήνουν. Στα ποιήματα «Δίνη», «Άψυχη βάρκα» και «Ναυαγοί», η εικόνα της
θάλασσας αποκτά μια σκοτεινότερη διάσταση. Η θάλασσα γίνεται χώρος ανθρώπινης
δοκιμασίας, ναυαγίου και σιωπής. Στο «Φως στο νερό», το τελευταίο ποίημα της
συλλογής, αυτές οι αντιθέσεις κορυφώνονται σε μια σειρά από ερωτήματα για τη
μνήμη, την αφή, την ψευδαίσθηση, την ελπίδα και το αναπάντητο. Και στο τέλος έρχεται η «Σιωπή μετά…».
Στο ποίημα
«Ίχνη» γράφετε: «Τίποτα εδώ δεν είναι αποκλειστικά δικό μου. Κάθε ζωή προκύπτει
από άλλες ζωές». Πώς συνυπάρχει στη γραφή σας η προσωπική μνήμη με τη συλλογική
μνήμη της θάλασσας;
Στο «Παράθυρο στο
Αιγαίο» η μνήμη έχει ιδιαίτερη θέση. Στο ποίημα «Ίχνη» προσπαθώ να περισυλλέξω
από την άμμο μέσα σε ένα κουβαδάκι «τα γυαλισμένα ίχνη της ύπαρξής μου»,
γνωρίζοντας όμως ότι τίποτα δεν είναι αποκλειστικά δικό μου και ότι κάθε ζωή
προκύπτει από άλλες ζωές. Στο «Μια γραμμή ορίζοντα» επιστρέφω στους παιδικούς
φόβους και στην επιθυμία μιας γραμμής ορίζοντα «μακρύτερα απ’ το βλέμμα μου».
Το παρελθόν παραμένει συχνά με τη μορφή μιας νοσταλγίας, μιας επιθυμίας
επιστροφής σε κάτι που δεν μπορεί να επιστρέψει όπως ήταν. Στο «Γκρίζα βότσαλα»
ένα παιδί βρίσκεται στην ακτή και μοιάζει να αρνείται να μεγαλώσει, ενώ στα
«Άσπρα βότσαλα» ο τοίχος της ζωής μετατρέπεται σε ένα μυστικό πέρασμα του
χρόνου.
Το «Παράθυρο στο
Αιγαίο» είναι επομένως για μένα ένα ταξίδι ανάμεσα σε δύο κόσμους: στον
εξωτερικό κόσμο της θάλασσας και στον εσωτερικό κόσμο της μνήμης. Είναι ένα
ταξίδι που ξεκινά από το φως και το καλοκαίρι, περνά μέσα από ναυάγια, χαμένες
ακτές και σκιές, και επιστρέφει ξανά στην αναζήτηση ενός νέου ορίζοντα.
Το
«Κοντσέρτο σε ρε ελάσσονα» ξεκινά με τον Sibelius, ενώ τίτλοι όπως «Θαλασσογραφία» και
«Προσχηματικό υδατογράφημα» παραπέμπουν στη ζωγραφική. Τι ρόλο παίζουν η
μουσική και οι εικαστικές τέχνες στον τρόπο που γράφετε;
Η μουσική και η
ζωγραφική δεν βρίσκονται έξω από την ποίησή μου, είναι δύο τέχνες που
συνομιλούν μαζί της και συχνά της ανοίγουν δρόμους. Μια μελωδία μπορεί να μου
ξυπνήσει ένα συναίσθημα, να μου αποκαλύψει έναν ρυθμό που αργότερα θα αναζητήσω
στις λέξεις. Στο «Κοντσέρτο σε ρε ελάσσονα» η μουσική του Sibelius γίνεται ένας
τέτοιος συνομιλητής, μια αφετηρία για να κινηθεί ο ποιητικός μου λόγος σε πιο
εσωτερικά τοπία.
Με τη ζωγραφική
πάλι, η σχέση μου είναι ιδιαίτερα ζωντανή. Στο ιστολόγιό μου δημοσιεύω κάθε
ποίημα συνοδευμένο από μία εικόνα, γιατί πιστεύω πως ο λόγος και η εικόνα
μπορούν να φωτίσουν το ένα το άλλο. Μια φωτογραφία ή ένας πίνακας δεν
εικονογραφούν απλώς το ποίημα, δημιουργούν μια δεύτερη είσοδο σε αυτό, μια άλλη
δυνατότητα ανάγνωσης. Κάποιες φορές η εικόνα συμπληρώνει όσα λένε οι στίχοι και
άλλες αφήνει χώρο για όσα δεν λέγονται.
Η ζωγραφική έχει
άλλωστε και μια πολύ προσωπική θέση στη ζωή μου μέσα από την κόρη μου, που
είναι και η ίδια ποιήτρια και ζωγράφος και έχει φιλοτεχνήσει αρκετά από τα
εξώφυλλα των ποιητικών μου συλλογών. Είναι μια ιδιαίτερη χαρά να βλέπω δύο
μορφές τέχνης να συναντιούνται μέσα από τη δική της δημιουργία και να
συνομιλούν με τον δικό μου ποιητικό κόσμο.
Ίσως τελικά όλες οι
τέχνες να συναντιούνται σε εκείνο το σημείο όπου μια εικόνα, ένας ήχος ή μια
λέξη μάς συγκινεί πριν ακόμη προλάβουμε να εξηγήσουμε το γιατί. Από αυτή τη
συγκίνηση ξεκινά συχνά και η δική μου ποίηση. Και είτε αφετηρία είναι ένα
μουσικό έργο, είτε το φως πάνω στη θάλασσα, είτε μια ζωγραφική σύνθεση, εκείνο
που αναζητώ είναι πάντα το ίδιο: να μετατρέψω αυτό που αισθάνομαι σε λόγο που
να μπορεί να αγγίξει και τον άλλον.
Έχετε
εκδώσει είκοσι πέντε ποιητικές συλλογές. Πώς καταλαβαίνετε ότι ένα σύνολο
ποιημάτων είναι έτοιμο να γίνει βιβλίο, και γιατί ήταν αυτή η στιγμή για τη
συλλογή που, όπως μας είχατε γράψει, θέλατε από καιρό να φτιάξετε;
Θα ήθελα να αναφέρω
κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση αυτής της συλλογής. Το
«Παράθυρο στο Αιγαίο» περιλαμβάνει μερικά από τα πρώτα λυρικά μου ποιήματα,
ανέκδοτα έως τώρα. Ποιήματα μιας εποχής κατά την οποία το συναίσθημα είχε ίσως
τον πρώτο λόγο και η θάλασσα, το καλοκαίρι, η μνήμη, η νοσταλγία και η επιθυμία
λειτουργούσαν περισσότερο ως άμεσες εκφράσεις μιας εσωτερικής συγκίνησης. Είναι
η πιο τρυφερή, ίσως και η πιο ευάλωτη πλευρά της ποιητικής μου διαδρομής. Μέσα
στις σελίδες αυτού του βιβλίου συνυπάρχουν η παλαιότερη, πιο λυρική και
αισθηματική φωνή μου μαζί με μια μεταγενέστερη ματιά, περισσότερο στοχαστική,
υπαινικτική και εσωτερική.
Η κόρη σας,
η Τζωρτζίνα Τσισμαλίδου, γράφει κι εκείνη ποίηση. Πώς είναι να βλέπετε τη γραφή
να συνεχίζεται στην επόμενη γενιά της οικογένειας, και νιώθετε ότι η μία
επηρεάζει την άλλη;
Νιώθω βαθιά χαρά
και μεγάλη περηφάνια βλέποντας την Τζωρτζίνα να χαράζει τη δική της δημιουργική
πορεία, τόσο στην ποίηση όσο και στις εικαστικές τέχνες. Είναι συγκινητικό να
βλέπεις το παιδί σου να ανακαλύπτει τη δική του φωνή, να διαμορφώνει τον προσωπικό
του κόσμο και να εκφράζεται με τόση ελευθερία, ευαισθησία και τόλμη. Η
Τζωρτζίνα δεν ακολουθεί απλώς μια οικογενειακή παράδοση, δημιουργεί τη δική της
ξεχωριστή διαδρομή με τη δική της ταυτότητα και αισθητική.
Με τις ποιητικές
της συλλογές «Λύκαινα», «Business Casual» και «Love, Repeat, Exit» αλλά και με τη
μικρονουβέλα τρόμου «Το Δωμάτιο», έχει ήδη διαμορφώσει έναν προσωπικό
εκφραστικό κόσμο. Παράλληλα, το εικαστικό της έργο που έχει αναδειχθεί μέσα από
πολλές ατομικές και συλλογικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό,
αποδεικνύει την ανάγκη της να επικοινωνεί μέσα από διαφορετικές μορφές τέχνης.
Και για εμένα υπάρχει κάτι ακόμη πιο συγκινητικό: έχει φιλοτεχνήσει τα εξώφυλλα
δεκατεσσάρων ποιητικών μου συλλογών. Έτσι η σχέση μας δεν περιορίζεται μόνο
στον δεσμό μητέρας και κόρης, αλλά εξελίσσεται μέσα από έναν ουσιαστικό
δημιουργικό διάλογο. Πιστεύω πως αναπόφευκτα επηρεάζουμε η μία την άλλη μέσα
από την αγάπη μας για την δημιουργία, την ανταλλαγή ιδεών και τη βαθύτερη
επικοινωνία που προσφέρει η τέχνη και η λογοτεχνία.
Το μεγαλύτερο δώρο
για εμένα δεν είναι μόνο το ότι η γραφή συνεχίζεται στην επόμενη γενιά, αλλά το
ότι η Τζωρτζίνα δημιουργεί με αυθεντικότητα, ανεξαρτησία και προσωπικό όραμα.
Εγώ απλά χαίρομαι να παρακολουθώ την εξέλιξή της και να ανακαλύπτω τον κόσμο της.
Και όταν βλέπω το ταλέντο της να βρίσκει το δικό του δρόμο, η χαρά και η
περηφάνια μου γίνονται ακόμη μεγαλύτερες, καθώς πιστεύω πως η πιο όμορφη
συνέχεια δεν είναι να επαναλαμβάνεται η δική μας φωνή, αλλά να γεννιέται μια
καινούργια, εξίσου δυνατή και μοναδική.
.jpg)
