Phoenix

Phoenix
Our spirit artifacts tell more about ourselves than our confessions.
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΘΡΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΘΡΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 4 Ιουλίου 2026

ITHACA: A TIMELESS JOURNEY OF THE HUMAN SPIRIT

 

“Ithaca owes us nothing more than the gift of setting us on our way. The destination may mark the journey's end, but it is the journey itself that gives life its deepest meaning.”

Vasiliki Dragouni

 

Many of us are familiar with Homer's epic masterpiece, The Odyssey, the timeless story of Odysseus' long and arduous journey home to his beloved island of Ithaca. It is one of the greatest works of world literature, celebrating courage, perseverance and the enduring desire to return home.

Yet, it was the celebrated Greek poet Konstantinos Kavafis who transformed Ithaca from a geographical destination into one of literature's most enduring spiritual symbols. Written in 1911, Ithaca is widely regarded as Kavafis' masterpiece and continues to inspire readers around the world with its timeless message about the true purpose of life.

In Kavafis' vision, Ithaca is far more than an island in the Ionian Sea. It becomes a symbol of our aspirations, our dreams, and the goals we pursue throughout our lives. More importantly, it represents the lifelong journey of self-discovery, wisdom and spiritual growth.

Each of us travels our own road, encountering moments of joy and sorrow, triumph and disappointment. Along the way, we also confront invisible adversaries - fear, doubt, insecurity and uncertainty. Kavafis suggests that the legendary monsters of Homer's world are not waiting for us on distant shores; they exist only if we carry them within ourselves. By recognizing these inner obstacles and overcoming them, we achieve our greatest victories.

Every experience becomes part of our education. Every challenge deepens our wisdom. Every relationship, every success, every setback and every unexpected turn leaves us richer in understanding. These are the true rewards of the journey.

Kavafis encourages us to hope that our voyage will be long, filled with discovery, knowledge and unforgettable experiences. While reaching our goals is meaningful, the greatest gift lies in the person we become while striving toward them. Even if some dreams remain unfulfilled, our Ithaca has already given us something invaluable: the opportunity to grow, to learn and to live with purpose.

Ultimately, Ithaca reminds us of a profound truth shared by many of history's wisest thinkers: life is not defined by the destination alone. The destination gives us direction, but it is the journey - with all its challenges, discoveries and moments of transformation - that gives our lives meaning.

Perhaps this is why Ithaca continues to resonate with readers across generations and cultures. It speaks to a universal truth: that fulfillment is found not in arriving, but in growing; not in possessing, but in experiencing; not in the destination, but in the voyage itself.

 

ITHACA

 

When you set out on your journey to Ithaca,                   

Pray that the road is long,
full of adventure, full of knowledge.
The Lestrygonians and the Cyclops,
the angry Poseidon - do not fear them:
You will never find such as these on your path,
if your thoughts remain lofty, if a fine
emotion touches your spirit and your body.
The Lestrygonians and the Cyclops,
the fierce Poseidon you will never encounter,
if you do not carry them within your soul,
if your soul does not set them up before you.

Pray that the road is long.
That the summer mornings are many, when,
with such pleasure, with such joy
you will enter ports seen for the first time;
stop at Phoenician markets,
and purchase fine merchandise,
mother-of-pearl and coral, amber and ebony,
and sensual perfumes of all kinds,
as many sensual perfumes as you can;
visit many Egyptian cities,
to learn and learn from scholars.

Always keep Ithaca in your mind.
To arrive there is your ultimate goal.
But do not hurry the voyage at all.
It is better to let it last for many years;
and to anchor at the island when you are old,
rich with all you have gained on the way,
not expecting that Ithaca will offer you riches.

Ithaca has given you the beautiful voyage.
Without her you would have never set out on the road.
She has nothing more to give you.

And if you find her poor, Ithaca has not deceived you.
Wise as you have become, with so much experience,
you must already have understood what Ithacas mean.

 

Constantine P. Cavafy (1911)

 

*****


ΙΘΑΚΗ

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι να 'ναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρείς,
αν μέν' η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Να εύχεσαι να 'ναι μακρύς ο δρόμος.
Πολλά τα καλοκαιρινά πρωϊά να είναι
που με τι ευχαρίστηση, με τι χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους·
να σταματήσεις σ' εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν' αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κι έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·
σε πόλεις Αιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ' τους σπουδασμένους.

Πάντα στον νου σου να 'χεις την Ιθάκη.
Το φθάσιμον εκεί είν' ο προορισμός σου.
Αλλά μη βιάζεις το ταξίδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·
και γέρος πια ν' αράξεις στο νησί,
πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,
μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

Η Ιθάκη σ' έδωσε τ' ωραίο ταξίδι.
Χωρίς αυτήν δεν θα 'βγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.
Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Ετσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.

 

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1911)

 

May your journey be full of peace and light with treasures for the soul!





Παρασκευή 2 Ιουνίου 2023

Article from Kinmen Daily News:

“The Poetic Art of Vasiliki Dragouni”

◎Lin Mingli

 

Odysseus Elytis (Greek: Οδυσσέας Ελύτης, 1911-1996), a Greek poet who won the Nobel Prize in Literature, famously wrote in his quotation, "Art brings us closer to everything beyond ourselves, and this is the true meaning of poetry". Vasiliki Dragouni, who was born in Athens, is notable for her poetry and one of the reasons for this is her literary education and elegance. For example, in her poem (Ways of Love), she naturally says, "Love is created in many ways". In the reveries or memories of life, through the use of various artistic techniques, she can deeply understand this inner spiritual essence..

 

In the long history of Greek poetics, although there are many excellent poets, it was around the twentieth century that women poets were really brave enough to express their sincere emotions. Vasiliki Dragouni's poetic art is different from the way other poets use images to reflect life and express their feelings, it is different from the pictures of life that are almost lifelike and it is different from the overwhelming psychological material that characterizes the art of poetry. Obviously, the foundation of Vasiliki Dragouni's poetic art is based on emotion. She uses emotion as a driving force to blow the sails of her imagination. Poetry is an expression of her transcendent emotions and a catalytic effect of the mind through aesthetics, so as to achieve a perfect combination of emotion and image.

 

To quote one of the poems (Seascape):

The waves of the silent sea come ashore

Like a liquid layer of light

Breaking and frothing on the hard rock.

Fresh seaweed, pebbles and empty shells

washed eagerly onto the beach

Reminiscent of the smell of the sea breeze.

Seagulls accompany the eternal sky

and swirl with the inspiring flap of wings

In the wind of the passing years.

The last light of heaven

Slants and fades in the dizzying speculation

In the darkness of time.

And into the monotonous silence

The waves reach the frame of the picture

Reaching for the tips of my wet shoes.

 

The poet uses vision, sound and touch to describe the beautiful realm of the twilight seascape. She also integrates her nostalgia for the past into the image of the eternal horizon and the undulating waves of the sea, creating a moving and tranquil artistic scene. She also lyrically imagines the process of creating poetic art, such as in the poem (Utopian Eden):

 

It is a strange summer.

Let us face the other side of the sky

As long as the air is golden, as long as the days are long

Time flows effortlessly in transparency

Like an hourglass

Slithering like a snake on the fertile ground

As it slips through

Between the heartbeats of childhood.

Come, my shadow

Morning is a funny joke.

Let's follow the rusty sun until the day is over.

Let's find a wilderness

In some utopian Eden of excavation

Behind this blue back

Away from the stale surface of things.

 

The rhythmic structure of the poem is complete and it focuses on the relentless pursuit of the future and light. In addition to expressing a spacious state of mind when summer arrives, the poet also approaches the prelude to childhood with a blazing gaze, digging inward to ignite the light of her soul. Her songs contain the sadness and joy she knows alone and so the pain and joy in her poems are in harmony and often form a unique poetic beauty.

 

Because her poems are her life's inspiration and source, they are deeply moving to the reader's heart. Thus, she not only describes the seaside scenes, but also reinforces her loneliness through her memories. In short, Vasiliki Dragouni's poetry casts all the emotional awareness in the process of self-growth. She endows poetic language with greater intensity, as well as a righteous line between darkness and light, love and sadness. As a result, her poems are deeply imprinted in the hearts of readers.

 

-Written in Taiwan, 2023.01.27.

 

*****

 

  瓦西里基•德拉古尼的詩歌藝術 

◎林明理   

                                           

    奧德修斯·埃里蒂斯(希臘語:Οδυσσέας Ελύτης,1911年-1996年)是獲得諾貝爾文學獎的希臘詩人,曾在他的語錄中寫道:「藝術使我們接近超越自我的一切,這就是『詩』的真正涵義」的有名見解。而出生於雅典的瓦西里基•德拉古尼(Vasiliki Dragouni),在她的詩歌創作中,備受矚目的原因所自,很容易發現的一點,就是她有文學的學養與優雅的氣質。例如她在(愛的方式)一詩中自然流露說,「愛是通過多種方式創造的」,此一詩曾被我反覆吟詠,她對於詩歌的直覺,多屬於自己情緒上單純的直覺,從其生活的遐思或回憶中,透過多種藝術手法的運用,從而深契其內在的精神實質。

 

    在希臘漫長的詩學歷程中,儘管優秀的詩人不乏其人,但真正勇於表現自我真摯的情感,且高於自然的女詩人還是在二十世紀左右。就Vasiliki Dragouni的詩歌藝術而言,有別於其他詩人用形象反映生活,表達感情的方式,有別於感受的一幅幅幾近逼真的生活圖畫,有別於為詩歌藝術特有的感染力或心理的素材。顯然,Vasiliki Dragouni的詩歌藝術的根底,是立在感情上的。她以情為動力,去吹動自己腦海中想像力之帆。詩,是她自我超越的情感表現,也是一種經過美感的心靈催化作用,以使情感和形象獲得完美的結合。

 

    試引其中的一詩(海景):

 

寂靜的海浪湧上岸

像液體光層

破碎,在堅硬的岩石上泛起泡沫。

新鮮海藻、鵝卵石和空殼

急切地被沖上沙灘

讓人想起海風的味道。

海鷗伴永恆天邊

並隨著令人鼓舞的翅膀拍打而旋轉

在逝去的歲月的風中。

那天堂最後的光

傾斜和消逝於令人眼花繚亂的猜想

在時間的黑暗中。

並進入單調的沉默

波浪抵達了畫面的框架

伸手去拿我的濕鞋尖。

 

    詩人利用視覺、聽覺和觸覺去描繪了暮色海景的優美境界。她也把自己對過往歲月的悵惘之情,融匯在永恆的天邊和海上波浪起伏的意象中,構成一幅動人又恬靜的藝術境界。再如她也對詩歌藝術創造過程進行了詩意化的想像,比如(烏托邦伊甸園,UTOPIAN EDEN)一詩:

 

這是一個奇怪的夏天。

讓我們面對天空的另一邊

只要空氣是金色的,只要日子長

時間在透明中毫不費力地流淌

像沙漏

像蛇一樣蜿蜒盤旋在肥沃的土地上

當它滑過

童年的心跳之間。

來吧,我的影子

早晨是個有趣的笑話。

讓我們跟隨鏽跡斑斑的太陽,直到一天結束。

讓我們尋找一片荒野

在一些烏托邦伊甸園的挖掘中

在這藍色的背後,

遠離事物的陳腐表面。


    全詩的音韻結構完整,更著力追求對未來與光明的不懈追求。此詩除了表達夏天到來時的一種舒展的心境,詩人用熾烈的目光,也接近了童年的序曲,向內心開掘,以點燃其心靈之光。它的歌裡有她獨自知道的悲傷與快樂,所以,她的詩歌裡的痛苦與歡樂是渾成一片的,也往往形成一種獨特的詩美。


    因為詩是她鼓舞自我生命的醍醐,也是她生命所在,所以令讀者的心靈深深為之震撼。因為,她不僅勾描出海邊的場景,更加倍地從回憶中加強了自己孤寂的情緒。總之,Vasiliki Dragouni的詩歌熔鑄了自我成長過程的所有情感意識與寫作境遇,她賦予詩歌語言以更大的強度,也以正義的界線去闡述黑暗與光明,愛與悲涼之感。因而,她的詩,已深深印在讀者的心田裡。

 

                          -寫於台灣,2023.01.27.





Κυριακή 9 Οκτωβρίου 2022

Μίνι αφιέρωμα στα βιβλία ''Κόκκινο Μελάνι'' & ''Ρωγμές στο προσωπείο'' της Βασιλικής Δραγούνη

Γράφει η Κυριακή Γανίτη (Dominica Amat)

Link: http://www.dominicamat.gr/2022/09/blog-post_20.html

 

Η συγγραφέας Βασιλική Δραγούνη είναι μία πολυγραφότατη δημιουργός, που μέσα από τα βιβλία της περνάει ποικίλα μηνύματα προς το αναγνωστικό κοινό. Αυτό που την κάνει να ξεχωρίζει, πέρα από την ευχέρεια του λόγου και την αμεσότητα των κειμένων της, είναι ο τρόπος που δύναται να αναπτύσσει τις ιδέες της μέσα σε βιβλία ποικίλων λογοτεχνικών ειδών και να παραμένουν αναλλοίωτα, μα και ορθώς δομημένα και ταιριαστά στο είδος που υπηρετούν. Πιστέψτε με! Δεν το βλέπουμε εύκολα να συμβαίνει και αυτό και μόνο αρκεί για να στρέψουμε την αναγνωστική μας προσοχή πάνω στην συγγραφέα.

Φτάνοντας, λοιπόν, στα χέρια μου τα δύο τελευταία έργα της συγγραφέως, έψαχνα έναν τρόπο για να σας τα παρουσιάσω, χωρίς να γίνω κουραστική, αλλά και για να αποφύγω μη ηθελημένες επαναλήψεις. Την λύση μου την έδωσε, χωρίς καν να το έχει σχεδιάσει, η ίδια η συγγραφέας. Αρχικά, διάβασα το βιβλίο φαντασίας, με τίτλο ''Ρωγμές στο προσωπείο'' (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές) και έπειτα, την ποιητική συλλογή, με τίτλο ''Κόκκινο Μελάνι'' (κυκλοφορεί από το Κέντρο Ευρωπαϊκών Εκδόσεων Χάρη Τζο Πάτση). Ωραία θα μου πείτε όλα αυτά, αλλά θα αναρωτιέστε που θέλω να καταλήξω. Θα σας απαντήσω ευθύς αμέσως. Ο συνδετικός κρίκος, τόσο ανάμεσα στα δύο παρόντα έργα, όσο και στο μεγαλύτερο σύνολο των έργων της συγγραφέως, είναι ο κοινωνικός χαρακτήρας των ιστοριών τους και κατ' επέκταση οι προβληματισμοί και οι σκέψεις της δημιουργού γύρω απ΄ αυτά.


Πιο συγκεκριμένα, η συγγραφέας μέσα από το βιβλίο της ''Ρωγμές στο προσωπείο'' θα μιλήσει για την τάση της εποχής που δείχνει να έχει εκατομμύρια ακολούθους. Ποια είναι αυτή; Μα η ανάγκη να δείχνουμε ένα διαφορετικό πρόσωπο και χαρακτήρα από τον αληθινό. Να φοράμε μία αόρατη μάσκα, η οποία καλύπτει το ''είναι''. Κι αυτό γιατί δεν μπορούμε να αποδεχθούμε και εντέλει αγαπήσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Άραγε, πού οφείλεται όλη αυτή η ανασφάλεια και διαστρέβλωση της πραγματικότητας; Ποιο το μερίδιο της δικής μας ευθύνης και ποιο των λοιπών παραγόντων; Σε αυτά και σε μερικά ακόμη ερωτήματα θ' απαντήσει η συγγραφέας μέσα από τα 72 μικρά κείμενα που συνθέτουν όλο το βιβλίο.

Περιγραφή:

Ποιος κρύβεται πίσω από τη μάσκα; Την υφασμάτινη μάσκα, τη μάσκα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τη μάσκα της ιδανικής εικόνας; Πόσο δύσκολη μπορεί να είναι η διατήρηση της αυτο-εξαπάτησης σε δύσκολους καιρούς, όταν η μάσκα γλιστράει; Οι μάσκες δημιουργούν νέες ταυτότητες ή μεταμορφώνουν τις υπάρχουσες. Καλύπτουν και συγχρόνως αποκαλύπτουν, αντανακλώντας τα κοινωνικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά της κοινωνίας που τις παράγει. Σε μια κοινωνία που ανταμείβει τις άψογες μάσκες, είναι δύσκολο να διακρίνουμε την αληθινή ταυτότητα από το προσωπείο. Στον ιδιότυπο ανταγωνισμό προσώπου και προσωπείου, το δεύτερο αναδεικνύεται τις περισσότερες φορές νικητής. Υπάρχουν ωστόσο κάποιες στιγμές, όπου η αυτο-εξαπάτηση παύει να είναι ισχυρή και εμφανίζονται «ρωγμές στο προσωπείο».

 

Όσον αφορά την ποιητική συλλογή, ''Κόκκινο Μελάνι'', η συγγραφέας επιλέγει ξανά να κινηθεί σε κοινωνικά μονοπάτια και να αναδείξει θέματα που μας απασχολούν καθημερινά ως ενεργούς και μη πολίτες. Με λόγο ευθύ, δηκτικό, στοχευμένο και πάνω απ΄ όλα ρεαλιστικό και απαλλαγμένο από το παραμυθιακό στοιχείο, θα κάνει σαφές το σχόλιό της για όλα τα κακώς κείμενα της εποχής μας κι όχι μόνο. Το ''Κόκκινο Μελάνι'' δεν είναι μόνο ο τίτλος που φέρει η ποιητική συλλογή, αλλά αντιπροσωπεύει τις έντονες περιγραφικές εικόνες, τα συναισθήματα, αλλά και το αίμα... Το αίμα που κυλά όταν μας πληγώνουν τόσο το σώμα, όσο και την ψυχή. Το αίμα που βράζει και μας δίνει δύναμη και ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, την αποφυγή του πόνου, μα και την αίσθηση της ατομικής ευθύνης και συμπαράστασης στους άλλους γύρω μας. 

Περιγραφή:

Το «Κόκκινο Μελάνι» παραπέμπει στον πραγματικό κόσμο - τον κόσμο όπως τον ξέρουμε, τον ζούμε και τον αναπνέουμε. Φωτίζει με αποκαλυπτικούς τρόπους το τραύμα και την τραγωδία του σύγχρονου πολέμου, ταξιδεύοντας τον αναγνώστη μέσα από ανάγκες και ελλείψεις, μέσα από θριάμβους και καταστροφές. Εξερευνά την αποδοχή και τη λογική της απώλειας - απώλεια φίλων και οικογένειας και απώλεια του εαυτού. Χρησιμοποιεί καθημερινό αλλά έντονο λόγο για να περιγράψει την καταστροφικά σουρεαλιστική πραγματικότητα της καθημερινής ζωής και να σχολιάσει την ατημέλητη φύση του χρόνου.

Αναζητήστε τα! Καλή ανάγνωση!

Κυριακή Γανίτη


Κυριακή 10 Ιουλίου 2022

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ 13ου-14ου ΤΕΥΧΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΟΣ

Δευτέρα 14 Φεβρουαρίου 2022

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

 

Ο έρωτας ανέκαθεν αποτελεί κύριο συστατικό της ανθρώπινης ζωής και έχει απασχολήσει τους λογοτέχνες από τις απαρχές της καλλιτεχνικής έκφρασης. Συγκεκριμένα στη λογοτεχνία, ο έρωτας φτάνει στα χρόνια του Όμηρου. Ο φτερωτός θεός πυροδοτεί τον Τρωικό πόλεμο στην Ιλιάδα, με το παράνομο ειδύλλιο Πάρι και Ελένης και δίνει έμπνευση σε ποιητές και συγγραφείς  της εποχής να δημιουργήσουν μεγαλειώδη έργα.

Σε κάποιες περιπτώσεις μπορούμε να δούμε όχι μόνο απλούς θνητούς, αλλά ακόμη και θεούς χτυπημένους από τα θανάσιμα βέλη του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία του ίδιου του θεού Έρωτα και μιας απλής θνητής, της Ψυχής, ένα μυθολογικό ζευγάρι που βασανίστηκε πολύ μέχρι να μπορέσει να χαρεί την αγάπη του ανεμπόδιστα. 

Στη δυτική λογοτεχνία ο έρωτας εμφανίζεται κατεξοχήν ως καταστρεπτικό πάθος το οποίο φθείρει την ψυχή όπως η αρρώστια φθείρει το σώμα, γι’ αυτό και χαρακτηρίζεται ως αυθεντικά ρομαντικό συναίσθημα, δεδομένου ότι αναδύεται από τον ανερμήνευτο εσωτερικό κόσμο. Κι αφού πρόκειται για πάθος, αναπόφευκτα οι ερωτευμένοι υποφέρουν. Στα κλασικά παραδείγματα βρίσκουν ακόμη και σήμερα τα πρότυπα προς μίμηση -ή προς αποφυγήν- και οι σημερινοί ερωτευμένοι.

Η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας, μολονότι δεν ανήκει στα κορυφαία έργα του Σαίξπηρ, είναι η πιο διάσημη σε όλον τον κόσμο. Ίσως γιατί εδώ ο υπέρτατος έρωτας ξεπερνά τα πάντα. Δεν λειτουργεί ως αφορμή όπως στον «Οθέλλο», όπου τα κύρια θέματα είναι η ραδιουργία και η ζήλια. Ούτε όπως στο «Αντώνιος και Κλεοπάτρα», όπου συναντώνται και συγκρούονται δύο διαφορετικοί κόσμοι: το αρχαίο βασίλειο της Αιγύπτου με την αυτοκρατορία της Ρώμης. Στο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», ο Σαίξπηρ κατάφερε να βρει τον τρόπο με τον οποίο η σεξουαλικότητα γίνεται ερωτισμός όταν τη διαπερνά η σκιά του θανάτου. Και ίσως σε αυτό να οφείλεται το ότι η ιστορία δεν έχασε μέσα στους αιώνες τη γοητεία και την έντασή της. 

Στην παγκόσμια λογοτεχνία του 19ου και 20ου αιώνα, ο έρωτας που μπορεί να καταλήξει καταστροφικός ή και αυτοκαταστροφικός προβάλλεται με τρόπο γλαφυρό μέσα από διαχρονικά μυθιστορήματα που έχουν γίνει ταινίες ή θεατρικά έργα και προσφέρουν ευρύ πεδίο ανάλυσης.

Το μυθιστόρημα της Έμιλι Μπροντέ «Ανεμοδαρμένα ύψη» είναι ένα από τα κλασικότερα της αγγλικής λογοτεχνίας. Είναι η πολύπλοκη, παθιασμένη ιστορία ενός θυελλώδους και σχεδόν βίαιου έρωτα ανάμεσα στην Κάθριν και τον Χίθκλιφ. Η ιστορία των δύο πρωταγωνιστών αποτελεί ένα πολύ διάσημο παράδειγμα καταραμένου έρωτα, που διαρκεί από τα παιδικά τους χρόνια μέχρι και μετά τον θάνατο της Κάθριν.

Η Έμμα Μποβαρύ, στο εξαίσιο μυθιστόρημα «Μαντάμ Μποβαρύ» του Φλωμπέρ, οδηγείται στη μοιχεία γιατί λείπουν από τη ζωή της το πάθος και η ένταση. Αυτό θα το πληρώσει με τη ζωή της. Είναι μια ρομαντική ηρωίδα στην εποχή του ρεαλισμού και αυτό την καθιστά μοναδική και ανεπανάληπτη. 

Όπως η Έμμα Μποβαρύ πληρώνει το ανώφελο πάθος, έτσι και η Άννα Καρένινα αργότερα πληρώνει το δικό της τίμημα. Από τα αγαπημένα βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, η «Άννα Καρένινα» του Λέοντα Τολστόι, αφηγείται με φόντο την αυτοκρατορική Ρωσία τον παράφορο έρωτα της Άννα με έναν αξιωματικό, τον κόμη Βρόνσκι. Η Άννα αποφασίζει να αψηφήσει τις συμβάσεις της κοινωνίας εγκαταλείποντας την οικογένειά της, αλλά τα αδιέξοδα στη νέα σχέση της την οδηγούν στο τραγικό τέλος της.

Ο μεγάλος έρωτας φαντάζει πολύ μεγαλύτερος όταν αποκτά το νόημα της θυσίας. Αν μια γυναίκα ερωτευθεί βαθιά ερωτεύεται για πάντα, όπως η Ευγενία Γκραντέ στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Μπαλζάκ. Όταν ο αγαπημένος της, έπειτα από πολύχρονη απουσία, επιστρέφει και της ανακοινώνει ότι θα παντρευτεί άλλη, εκείνη δεν θα προσπαθήσει ούτε να τον εκδικηθεί ούτε να τον φέρει ξανά κοντά της. Θα παντρευτεί κι εκείνη άλλον, υπό τον όρο που θέτει στον σύζυγό της ότι ο γάμος τους θα είναι λευκός, επειδή «έχει στην καρδιά της ένα αίσθημα που δεν μπορεί να το ξεριζώσει». 

Σε μια αγρίως ταξική κοινωνία, όπως η αγγλική στις αρχές του 20ου αιώνα, η πρόκληση γίνεται πιο έντονη όταν το αίσθημα και το πάθος μεταβάλλονται σε πολιορκητικό κριό για να παραβιαστεί η πόρτα της ταξικής φυλακής όπου βρίσκεται κλεισμένη η ηρωίδα. Τέτοια ηρωίδα είναι η Κόνι στον «Εραστή της λαίδης Τσάτερλι» του Ντέιβιντ Χ. Λόρενς. Ο έρωτας, δηλαδή η αληθινή ζωή, βρίσκεται πάνω από την κοινωνική σύμβαση και την υποκριτική κοινωνία. 

Στην περίπτωση του «Όσα παίρνει ο άνεμος»  ο έρωτας αποδεικνύεται δύσκολη υπόθεση, καθώς οι ήρωες της Μάργκαρετ Μίτσελ προσπαθούν, ανεπιτυχώς και με καταστροφικά αποτελέσματα, να ξεπεράσουν δύο εμπόδια για να είναι μαζί: τα δεινά που προκαλεί ο αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος αλλά, κυρίως, τους εαυτούς τους.

Η λογοτεχνία του σήμερα οφείλει πάρα πολλά στους συγγραφείς που έφεραν το ερωτικό μυθιστόρημα στο προσκήνιο προσφέροντας στον αναγνώστη διέξοδο σε αγωνίες του και παράλληλα ψυχαγωγία με την αρχέγονη σημασία του όρου. Γιατί η ερωτική λογοτεχνία του τότε, εκτός από την ίδια την περιπέτεια και την περιγραφή της ήταν πλούσια σε φιλοσοφικές αναζητήσεις, σε αναφορές στο αστικό περιβάλλον και επικοινωνούσε με όμορες τέχνες, όπως η ζωγραφική. Τέλος, διαμόρφωσε ένα στοχαστικό πλέγμα τόσο για το περιεχόμενο αυτό καθαυτό όσο και για τα δεδομένα της εποχής στην οποία γράφτηκαν.

 

Βασιλική Δραγούνη

Sculpture: Psyche Revived by Cupid's Kiss, by Italian artist Antonio Canova, First version 1787–1793, Louvre Museum, Paris 


Παρασκευή 11 Δεκεμβρίου 2020

"Πού σε βρίσκει η Ποίηση;"


"Η Ποίηση με βρίσκει στις μύχιες πτυχές κεντρικών θεμάτων που ταλανίζουν τον άνθρωπο όπως η μοναξιά, η αλλοτρίωση, η αβεβαιότητα, η κλονισμένη για την πραγμάτωση των ελπίδων πίστη, η κοινή των θνητών μοίρα, ο θάνατος - είτε ως τραυματική μνήμη είτε ως αναπόφευκτη προοπτική του εφήμερου, η μεταφυσική αγωνία για την ύπαρξη, η φθορά που επιφέρει το πέρασμα του χρόνου, η άμεση καταγραφή των συναισθημάτων όπως τα υπαγορεύει η μνήμη, αλλά και το αντίπαλο δέος - η λήθη.

Η Ποίηση με βρίσκει στη νοηματική αντίστιξη εννοιών όπως φως και σκοτάδι, γνώση και άγνοια, αφθαρσία και φθορά, λέξεις αντίθετες και με διαφορετικά στοιχεία που αντικατοπτρίζουν την ατέρμονη διαμάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό. Δεδομένου ότι το σκοτάδι είναι η άλλη πλευρά του φωτός καθώς και ότι τα πάντα είναι μεταβάσεις από το φως στο σκοτάδι και αντίστροφα, η Ποίηση με βρίσκει στην προσπάθεια, στα όρια του εφικτού, να πραγματοποιήσω ή τουλάχιστον να υπονοήσω διαδρομές στο φως, μέσα από προσεγγίσεις και απόπειρες μικρών συνεχών κατολισθήσεων, διακινδυνεύοντας το απόλυτο σκοτάδι, το οποίο ελλοχεύει πάντα ένα βήμα πέρα από κάθε ποιητική υπέρβαση."

 

Βασιλική Δραγούνη

Από την ποιητική Ανθολογία Λογοτεχνικός Διαγωνισμός "Νίκος Καζαντζάκης" - Ποιήματα, Εκδόσεις Ραδάμανθυς, 2020


Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2020

ΜΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Από την Πολιτεία του Πλάτωνα μέχρι τις μέρες μας, η σχέση της ποίησης με τη φιλοσοφία δεν έχει πάψει να εγείρει συζητήσεις. Τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι πάμπολλα και διαφορετικής φύσης: Μπορεί η ποίηση να προσφέρει γνώση, να αναλάβει έναν ρόλο ανάλογο της φιλοσοφίας; Αντίστροφα, μπορεί η φιλοσοφία να τέρψει, να είναι «ποιητική»; Συμβάλλει η ποίηση στην κατανόηση της πραγματικότητας, συντελεί στην αναζήτηση της αλήθειας, θίγει ηθικά ζητήματα;

Είναι βέβαιο πως πολλοί ποιητές επηρεάστηκαν από την φιλοσοφική σκέψη, από τους Προσωκρατικούς φιλοσόφους, λόγου χάριν, ή την αισθητική του Kant ή του Hegel ή έλαβαν υπόψη το έργο συγκεκριμένων φιλοσόφων, ανέπτυξαν μια σχέση με αυτό και το αξιοποίησαν με ποικίλους τρόπους στην ποίηση τους.

Από την άλλη, δεν είναι λίγοι οι φιλόσοφοι που επικαλέστηκαν ποιητές, ανέλυσαν ποιήματα και χρησιμοποίησαν την ποίηση ως εργαλείο ή αφορμή προκειμένου να αναπτύξουν τη σκέψη τους, όπως ο Jacques Derrida.

Εκτός από ποιητές με φιλοσοφικές γνώσεις, όπως ο Ανδρέας Κάλβος ή ο Άγγελος Σικελιανός και φιλόσοφους εξοικειωμένους με την ποιητική τέχνη, όπως ο Heidegger, υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπως ο Schiller, στο πρόσωπο του οποίου και οι δύο ιδιότητες συνδυάζονται αρμονικά.

Άλλωστε, κατά τον Paul Valéry: «Αν ο στοχαστής δεν μπορούσε να είναι παρά μόνο στοχαστής, τότε δεν θα ήταν και δεν θα μπορούσε να είναι στοχαστής, κι αν ο ποιητής δεν ήταν παρά μόνο ποιητής, χωρίς την παραμικρή ικανότητα αφαίρεσης ή συλλογισμού, δεν θα άφηνε πίσω του κανένα ποιητικό σημάδι. Ο ποιητής διαθέτει αφηρημένη σκέψη κι αν θέλετε και φιλοσοφία, και [...] η φιλοσοφία επενεργεί στην ίδια την ποιητική του πράξη».

Σε ό,τι αφορά τη διερεύνηση της σχέσης του Ελύτη με τη φιλοσοφία, είναι μάλλον μία ευθύνη που ο ίδιος περίμενε να αναλάβουν οι αναγνώστες του. Οι κρίσεις, άλλωστε, του τύπου «είναι φιλοσοφικός ποιητής ο Ελύτης» ή «στην ποίησή του θα βρεις τους Προσωκρατικούς και όχι μόνο», αποτελούν κοινό τόπο.

Ο δεσμός του ποιητή με τη φιλοσοφία υπήρξε θερμός -ιδιαίτερα δε στο όψιμο έργο του, βαθύς και πολύπλευρος. Ο Ελύτης αξιοποίησε την φιλοσοφία ποικιλοτρόπως στο έργο του, έκανε «διαλόγους» με φιλοσόφους, τον απασχόλησαν ζητήματα που μπορούν να χαρακτηριστούν φιλοσοφικά, αναζήτησε την αλήθεια, προσπάθησε να κατανοήσει τη φύση και μέσα από αυτήν τον κόσμο, εξέφρασε τη δική του κοσμοθεωρία, ανέπτυξε θεωρίες περί της ποίησης, ασχολήθηκε με τη λειτουργία και την ουσία του ποιήματος, στοχάστηκε μέσα από την ποίησή του και μίλησε φιλοσοφία.

Βασικές έννοιες του ποιητικού του γίγνεσθαι είναι η καθαρότητα και η διαφάνεια, που αποτελούν σκοπούς τόσο του ποιητή όσο και του ποιήματός του και συντελούν ώστε να διαφανεί μέσα από το λευκό το μαύρο (και όχι μόνο) ο μετεωρισμός, δηλαδή η τάση να αποκτήσουν τα στοιχεία του ποιήματος ένα ύψος, μία ροπή προς τα επάνω, το φως, το οποίο δεν πρέπει να θεωρηθεί ωστόσο αυστηρά ως το αντίθετο του σκότους αλλά και ως σύμβολο Δικαιοσύνης, η αθωότητα και, βέβαια, η ηλιακή μεταφυσική.

Μηχανισμοί που χρησιμοποίησε συστηματικά ο Ελύτης είναι η μεταμόρφωση, η αντιστροφή (του πάνω και του κάτω, του ουρανού και της θάλασσας, του μέσα και του έξω) και η κατάργηση των αντιθέτων. Τα δίπολα αίσθηση και νόηση, ύλη και πνεύμα, σώμα και ψυχή, αποτελούν χαρακτηριστικά μοτίβα του. Ο Ελύτης δεν επιθυμεί να εξηγήσει ή να τονίσει τις διαφορές τους, αλλά αντίθετα να τις ξεπεράσει. Ζητούμενό του είναι η υπέρβαση του δυισμού, η κατάρριψη των αντιθέσεων. Με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος έρχεται κοντά στον θεό, η στιγμή αποκτά διάρκεια, η ψυχή αγγίζεται, το σώμα εξαϋλώνεται, η αίσθηση εξαγνίζεται, η υλική πραγματικότητα καθαγιάζεται.

Τα ποιήματα του Ελύτη οδηγούν τον αναγνώστη του από πολλούς δρόμους στη φιλοσοφία. Ο ποιητής συνδέθηκε καταρχάς στενά με τους Προσωκρατικούς. Πιο ειδικά, η σχέση του με τον Ηράκλειτο αποδείχτηκε καταλυτική: Η πρωτοκαθεδρία της Φύσης και του Λόγου, η αναζήτηση του εαυτού και φυσικά η κατάργηση των αντιθέτων είναι στοιχεία που τους φέρνουν κοντά.

Ο Εφέσιος, ο οποίος συναντάται τακτικότερα από κάθε άλλον φιλόσοφο στο ποιητικό corpus του Ελύτη, μνημονεύεται ήδη στο Άξιον Εστί και επανέρχεται, άμεσα ή έμμεσα, περισσότερες από δέκα φορές στον δοκιμιακό λόγο του. Ο ποιητής που αγάπησε τόσο το φως, καταργεί τα αντίθετα μαζί με τον σκοτεινό φιλόσοφο, τον οποίο εν τέλει αγιοποιεί. Ο Ελύτης οδηγείται στον Ηράκλειτο μέσα από τη φύση, τις αισθήσεις, την τέχνη. Αναζητά τον εαυτό του κατά τον τρόπο του φιλοσόφου, παίζει με τον χρόνο, ακολουθεί εναλλάξ την άνω και την κάτω οδό και καταλήγει, διατρέχοντας τον δρόμο του Ηράκλειτου, πολλάκις στον ίδιο τόπο, στην Έφεσο. «Της Εφέσου» τιτλοφορείται ένα από τα τελευταία ποιήματά του.

Από το έργο όμως του Ελύτη παρελαύνουν και άλλοι Προσωκρατικοί: ο σοφός Θαλής, ο Ζήνων ο Ελεάτης, ο Εμπεδοκλής, τα ριζώματα του οποίου έχουν περίοπτη θέση στο ποιητικό του έργο, ο Παρμενίδης και ακόμα η φαινομενολογία του Δημόκριτου και του Αναξαγόρα, ο Μέλισσος και ο Αναξίμανδρος. Τέλος, η παρουσία των Πυθαγόρειων δεν είναι ανύπαρκτη στον Ελύτη αλλά ούτε και η σχέση τους είναι ιδιαίτερα στενή.

Μαζί με τους Προσωκρατικούς ο ποιητής, ο οποίος φαίνεται πως γοητεύτηκε από τις συνεχείς μεταβολές, την αποσπασματικότητα του λόγου, την αινιγματικότητα και την αμφισημία, κοσμολογεί: μας γνωρίζει τον κόσμο.

Όταν βρέθηκε μόνος στο Παρίσι, ο Ελύτης κατέφυγε στον Πλάτωνα. Ο ποιητής «έχει άλλωστε στο αίμα του τον Πλάτωνα», όπως δηλώνει ο ίδιος και αναζητά μαζί του την αλήθεια. Το όνομα του φιλοσόφου συναντάται μόνο δύο φορές στην ποίηση του Ελύτη, αυτό όμως δεν καθιστά την παρουσία του πενιχρή, αντίθετα, είναι ισχυρή και εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως. Τα ίδια τα δοκίμια του ποιητή είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικά. Ο Ελύτης, που θυμίζει Πλάτωνα (και μπορεί να χαρακτηριστεί υπό όρους πλατωνικός), ανέτρεξε στον λόγο του συγκεκριμένου φιλοσόφου σε στιγμές μοναξιάς και βρήκε εκεί το (γλωσσικό καταρχάς) καταφύγιο που ζητούσε. Σύντομα ή εκτενέστερα χωρία του Πλάτωνα έχουν ενσωματωθεί στον δοκιμιακό αλλά και στον ποιητικό λόγο του Ελύτη.

Ο ποιητής αποδεικνύεται ιδιαίτερα εξοικειωμένος με τον Φαίδωνα (τον οποίο αξιοποιεί με πολλούς τρόπους), είναι όμως γνώστης και αρκετών άλλων πλατωνικών διαλόγων, της Πολιτείας φερειπείν και του Κριτία. Ευλόγως σχετίζεται από τους μελετητές με τον Πλάτωνα μέσω της ανάμνησης, των ιδεών, των ειδώλων και του διπόλου ψυχής-σώματος, δευτερευόντως μέσω του μετεωρισμού, του έρωτα και του δαιμονίου. Λέξεις όπως η πολιτεία και το σπήλαιο και ονόματα όπως Ατλαντίδα και Πυριφλεγέθοντας που συναντάμε στον Ελύτη, παραπέμπουν στον Πλάτωνα και το αντίστροφο: ιδέες, εκφράσεις και εικόνες του Ελύτη μάς οδηγούν αρκετές φορές στους πλατωνικούς διαλόγους.

Η απουσία του Αριστοτέλη από το έργο του Ελύτη, ειδικά μάλιστα σε αντιδιαστολή με την τόσο έντονη παρουσία του Πλάτωνα, οφείλεται κυρίως στον ορθολογισμό του Αριστοτέλη και πολύ λιγότερο στη μορφή των γραπτών του. Θα υπέθετε κανείς, και μάλλον εύλογα, πως οι διάλογοι είναι πιο ελκυστικοί σε έναν ποιητή από τις επιστημονικές πραγματείες. Μιλώντας όμως για πραγματείες, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πόσο στενά συνδέθηκε ο Ελύτης με τον Πλωτίνο, ο λόγος του οποίου είναι πιο «ποιητικός» από εκείνον του Αριστοτέλη. Ο Πλωτίνος, το ύφος και η σκέψη του οποίου παραπέμπουν πολύ περισσότερο στον Πλάτωνα, μνημονεύεται τόσο στο ποιητικό, όσο και στο δοκιμιακό έργο του Ελύτη. Ο ποιητής μοιάζει να νιώθει ένας σύγχρονος Πλωτίνος.

Ο ποιητής νιώθει απόγονος και συνεχιστής του Ηράκλειτου, του Πλάτωνα και του Πλωτίνου ταυτόχρονα. Ξεκινά από τη φύση, σαν τους Προσωκρατικούς, τον ενδιαφέρει όμως μία φυσική που είναι μεταφυσική (η σύμφωνη με τον Ηράκλειτο τάση του είναι, άλλωστε, να καταργήσει τα αντίθετα). Η μεταφυσική του, στην οποία κυριαρχεί ο ήλιος, χτίζεται με τη βοήθεια του Πλάτωνα. Η επιθυμία του ωστόσο να ξεπεράσει τον δυισμό, τον οδηγεί «πέρα από τον Πλάτωνα», στον Πλωτίνο. Πρόθεσή του ωστόσο, δεν είναι να τους μελετήσει και να τους μάθει, αλλά να τους αισθανθεί. Κινούμενος προς αυτήν την κατεύθυνση, χρησιμοποιεί τον λόγο τους επιλεκτικά. Για τον Ελύτη, που επιχειρεί μια νεοελληνική ανάγνωση των Προσωκρατικών, οι αισθήσεις δεν είναι κακοί σύμβουλοι, η αισθησιοκρατία συνεπώς δεν είναι ασύμβατη με τον Πλάτωνα.

Η σχέση του Ελύτη με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία έχει πολύ γερά θεμέλια και διατρέχει το σύνολο του έργου του. Ερωτήματα του τύπου «με ποιον φιλόσοφο σχετίστηκε περισσότερο;» ή «είναι προσωκρατικός ή (νεο)πλατωνικός;» μόνο να παραπλανήσουν μπορούν: Ο Ελύτης αντλεί αδιακρίτως υλικό, κατά το δοκούν ή το ποιητικό ένστικτό του, από κάθε φιλόσοφο που τον ελκύει διαμορφώνοντας μία πολύπλευρη και σε βάθος σχέση με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και θεωρώντας τον ελληνικό λόγο - και ειδικότερα τον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο, ως συνεχή και αδιαίρετο.

Η τριβή του με τον φιλοσοφικό λόγο αποτέλεσε πολύτιμο εφόδιο στην ανάπτυξη της ποιητικής του. Η σχέση του με τη φιλοσοφία είναι σύνθετη: Το ενδιαφέρον του δεν περιορίζεται σε έναν φιλόσοφο, έναν τρόπο σκέψης, έναν χρόνο ή έναν τόπο. Μπορεί να γίνει λόγος για στοιχεία αρκετών φιλοσοφικών παραδόσεων που ενσωματώθηκαν στο έργο του. Ο Ελύτης οδηγήθηκε σε αυτά πολύ περισσότερο μέσω της τέχνης του παρά μέσω της πρόθεσής του να φιλοσοφήσει. Η ποίησή του όμως αποτέλεσε γι' αυτόν έναν δρόμο για την αθανασία, ένα μέσο αναζήτησης της αλήθειας και συχνά κατέστη, τελικά, φιλοσοφική.


Βασιλική Δραγούνη

Από την 1η Πολυθεματική Εκδήλωση του ΙΔΕΟΠΝΟΟΝ  «Ψυχολογία-Φιλοσοφία-Λογοτεχνία, Δρόμοι παράλληλοι με συγκλίνουσες πορείες», Πνευματικό Κέντρο Πετρούπολης, Ιούλιος 2020

Περιοδικό Ίαμβος, Διπλό Τεύχος 49-50

Artwork: Splendor Solis (1582)